<![CDATA[ویزدورایز فارسی]]>https://www.wisdorise.irhttps://substackcdn.com/image/fetch/$s_!i-jv!,w_256,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66261dc2-db07-433a-8100-391107182550_450x450.pngویزدورایز فارسیhttps://www.wisdorise.irSubstackSat, 27 Jun 2026 19:19:38 GMT<![CDATA[کنجکاوانه ۱: در میانه‌ی رنج و معنا]]>https://www.wisdorise.ir/p/59ahttps://www.wisdorise.ir/p/59aFri, 26 Jun 2026 06:01:22 GMTکنجکاوانه مجموعه ای از پرسش و پاسخ های فلسفی و کنجکاوی های امیر نوذری است؛ گفتگوهایی که از تجربه های روزمره، بحران های شخصی، پرسش های ساده و تردیدهای ذهنی شروع می شوند و به مفاهیمی عمیق تر درباره انسان، رنج، معنا، دین، ذهن و شیوه زیستن می رسند.

در نخستین قسمت از مجموعه کنجکاوانه، گفتگو با تجربه زیسته جنگ شروع می شود، اما در سطح خاطره و روایت خبری باقی نمی ماند. جنگ در این گفتگو بیشتر نقطه ورود است؛ راهی برای نزدیک شدن به پرسش هایی درباره ترس، از دست دادن، ادامه دادن، فروپاشی ذهنی، و این که انسان در شرایط ناامن چگونه خودش رو دوباره جمع می کند و به زندگی برمی گردد.

این گفتگو از پدیدارشناسی جنگ به معنویت، پوچی، اگزیستانسیالیسم، رنج و دین می رسد. امیر از تجربه شخصی خودش در روزهای جنگ، قطع شدن از فضای مجازی، مواجهه با ویرانی، کار کردن، گیتار زدن، اسکی رفتن، کمک کردن به دیگران و تغییر نگاهش به معنای زندگی حرف می زند. در ادامه، بحث به این پرسش کشیده می شود که آیا رنج از بین می رود یا فقط از شکلی به شکل دیگر تبدیل می شود، آیا انسان واقعا دنبال حقیقت است یا بیشتر به دنبال انسجام ذهنی، و چرا روایت های دینی، علمی، روانشناختی یا توسعه فردی هنوز می توانند نقش دین رو در زندگی انسان بازی کنند.

بخش مهمی از این گفتگو به مفهوم فرونشانی و بازفشانی رنج اختصاص دارد. این که ما برای کم کردن یک رنج، دست به کنش میزنیم، اما همان کنش می تواند رنج های تازه ای برای خودمان و دیگران بسازد. از رابطه عاطفی و مصرف الکل تا جنگ، ایدئولوژی، دین، علم باوری، معنویت های نوظهور و شبکه های اجتماعی، بحث بارها به این نقطه برمی گردد که انسان هرگز بیرون از رنج زندگی نمیکند، بلکه فقط شکل مواجهه اش با رنج تغییر می کند.

اپیزودهای مرتبط در پادکست ژرفا و دوجلدی نوروفلسفه:

کتاب های نام برده شده:

افراد نام برده شده:

موضوعات و کلیدواژه های این اپیزود:

]]><![CDATA[هنر دوباره فکر کردن]]>https://www.wisdorise.ir/p/958https://www.wisdorise.ir/p/958Mon, 22 Jun 2026 06:02:11 GMTدر این گفتگو با روزبه تقی‌زاده، بحث از تجربه‌ی ساختن استارتاپ گل‌گیفت آغاز می‌شود؛ از جایی که یک ایده در برخورد با کاربر، بازار، خطا و بازخورد، آرام‌آرام از شکل اولیه‌ی خودش فاصله می‌گیرد. اما مسیر گفتگو خیلی زود گسترده‌تر می‌شود و به این پرسش می‌رسد که دوباره فکر کردن فقط یک روش کاری در استارتاپ نیست؛ گاهی تنها راهی است که باعث می‌شود یک فکر، یک تصمیم، یک سازمان یا حتی یک جامعه در برابر واقعیت بسته نماند.

در این اپیزود، بازخورد از معنای ساده‌ی نظر گرفتن فراتر می‌رود. بازخورد یعنی تماس با چیزی که در تصور اولیه‌ی ما غایب بوده است؛ چه در ساختن یک محصول، چه در اداره‌ی یک شرکت، چه در رابطه‌ی میان نسل‌ها، چه در سیاست و چه در باورهایی که سال‌ها بدیهی به نظر رسیده‌اند. گفتگو از محصول اولیه‌ (MVP) و تغییر مسیر در کسب‌وکار شروع می‌شود، اما بعد به سازمان، اقتدار، اطاعت، نقد، گفتگو، دموکراسی، حریم خصوصی، جزم‌اندیشی و آمادگی برای عدم قطعیت می‌رسد.

بخش مهمی از گفتگو درباره این است که چطور می‌شود از ساختارهای بسته فاصله گرفت؛ از مدیری که همیشه تصمیم آخر را می‌گیرد، از سازمانی که در آن کسی جرات نقد ندارد، از جامعه‌ای که در آن شنیدن صدای مخالف به بحران تبدیل می‌شود، و از باورهایی که آن‌قدر به هویت ما چسبیده‌اند که تغییر دادنشان شبیه فرو ریختن خودمان به نظر می‌رسد. در برابر این وضعیت، دوباره فکر کردن نه یک شعار، بلکه تمرینی است برای شنیدن، نقد شدن، تغییر دادن مسیر و پذیرفتن این که هیچ فکری نباید از آزمون، گفتگو و بازبینی معاف باشد.

این گفتگو در نهایت به همان چیزی نزدیک می‌شود که در قلب ویزدورایز قرار دارد: نشستن و حرف زدن، نه برای رسیدن به پاسخ نهایی، بلکه برای این که ایده‌ها در برخورد با یکدیگر حرکت کنند، بعضی از قطعیت‌ها ترک بردارند و شاید چیزی تازه از میان این برخوردها شکل بگیرد.

اپیزودهای مرتبط در پادکست ژرفا و دوجلدی نوروفلسفه:

افراد نام‌برده شده:

کلیدواژه‌های این اپیزود:

استارتاپ‌های نام‌برده شده:

]]><![CDATA[جهان‌های درهم‌تنیده]]>https://www.wisdorise.ir/p/2dehttps://www.wisdorise.ir/p/2deSun, 07 Jun 2026 16:07:59 GMTگفتگو با علیرضا دارابی با موضوع دوستی شروع می‌شود. اینکه چطور یک دوستی عمیق و ماندگار شکل می‌گیرد و چطور می‌توان به جای پیدا کردن دوست و شریک زندگی٬ آن را ساخت. در ادامه به تاثیر ایدئولوژی، آموزش، رسانه و بحران بر ذهن و روابط انسانی می‌پردازیم و از خلال آن، موضوعاتی مثل اضطراب جمعی، جنگ، شبکه‌های اجتماعی، تفاوت جهان‌های ذهنی، تصمیم‌گیری در شرایط مبهم، کمالگرایی، و رابطه‌ انسان با رنج و احساسات بررسی می‌شود.

در طول اپیزود، درباره‌ تاثیر جریان دائمی اطلاعات بر ادراک انسان، تفاوت نسل‌ها در مواجهه با جهان، فرسودگی ناشی از رسانه، و نقش احساساتی مثل خشم، ترس، حسادت و رنج در تجربه‌ انسانی صحبت می‌شود.

بخش دیگری از بحث به تفاوت زبان، معنا و جهان‌های ذهنی انسان‌ها اختصاص دارد؛ این‌که انسان‌ها چگونه واژه‌ها، احساسات و تجربه‌ها را در بسترهای فرهنگی و ذهنی متفاوت تفسیر می‌کنند، و چرا فهم کامل دیگری شاید پیچیده‌تر از چیزی باشد که معمولا تصور می‌کنیم.

کتاب‌های نام‌برده شده در این اپیزود:

اپیزودهای مرتبط در پادکست ژرفا و دوجلدی نوروفلسفه:

]]><![CDATA[از درماندگی تا نجات]]>https://www.wisdorise.ir/p/99dhttps://www.wisdorise.ir/p/99dWed, 03 Jun 2026 18:05:42 GMTاین گفتگو با آرمان همتیان در ادامه‌ی گفتگوی پیشین که در پادکست‌ دارما منتشر شده است، حول سازوکاری شکل می‌گیرد که در آن انسان آرام آرام خودش را نه بر اساس تجربه‌ی مستقیم، بلکه از خلال نگاه دیگران تجربه می‌کند. از خانواده، مدرسه و جمع‌های دوستانه تا شبکه‌های اجتماعی، ترندها و فضای نمایشی جهان معاصر، گفتگو به این پرسش می‌رسد که چقدر از خواسته‌ها، انتخاب‌ها و مسیرهای ما واقعاً از درون خود ما می‌آیند و چقدر محصول فشار جمعی و میل به تعلق‌اند.

در ادامه‌، بحث از گمشدگی در دیگران به سمت مسئله‌ی رنج، نیهیلیسم، اراده، مسئولیت، و ساختارهای بازتولیدکننده‌ی درماندگی حرکت می‌کند. گفتگو تلاش می‌کند بررسی کند که انسان معاصر چگونه در میان ساختارهای اجتماعی، ایدئولوژی‌ها، سرمایه‌داری، جنگ، بحران معنا، و فشار دائمیِ موفق‌بودن گرفتار شده است.

در طول اپیزود، از عرفان، فلسفه، هنر، طبیعت، درمان، و مفهوم نجات صحبت می‌شود؛ اما نه به‌عنوان نسخه‌هایی قطعی، بلکه به‌عنوان تلاش‌هایی برای مواجهه با جهانی که مدام اضطراب، نیاز، فرسودگی و رنج تولید می‌کند. گفتگو میان تجربه‌ی شخصی و تحلیل فلسفی در رفت‌وآمد است و به این پرسش می‌رسد که آیا انسان می‌تواند بدون پناه بردن به توهم‌های مطلق، راهی برای ادامه‌دادن پیدا کند.

این اپیزود درباره‌ی مواجهه با پوچی است، درباره‌ی فرسایش انسان در ساختارهای معاصر، و درباره‌ی تلاش برای حفظ نوعی معنا، آرامش، و امکانِ زیستن در جهانی که دائماً انسان را از خودش دور می‌کند.

اپیزودهای مرتبط در پادکست ژرفا و دوجلدی نوروفلسفه:

افراد نام برده شده:

اصطلاحات و مفاهیم مطرح شده:

مستندات نام‌برده در این اپیزود:

منابع:

]]><![CDATA[بخش دهم: موخره فصل اول]]>https://www.wisdorise.ir/p/8c8https://www.wisdorise.ir/p/8c8Fri, 10 Apr 2026 14:02:02 GMTدر این کتاب مسئله رنج نبود. رنج پیش از هر نظریه‌ای وجود داشته و پس از هر نظریه‌ای نیز باقی خواهد ماند. آنچه در این صفحات دنبال شد مسیرهایی بود که انسان برای فرونشاندن آن انتخاب می‌کند و راه‌هایی که از خلال همان انتخاب‌ها رنج دوباره در جایی دیگر ظاهر می‌شود.

در هر مقیاسی همین حرکت دیده شد. در بدن، در رابطه، در روایت‌های جمعی، در سیاست و در نسبت انسان با ز…

Read more

]]><![CDATA[فصل اول-بخش نهم]]>https://www.wisdorise.ir/p/dc4https://www.wisdorise.ir/p/dc4Fri, 03 Apr 2026 14:01:40 GMTاگر درنگ فاصله‌ای کوتاه میان رنج و پاسخ ایجاد می‌کند و تاب آوردن این فاصله را برای مدتی نگه می‌دارد، آنچه در این فاصله ممکن می‌شود دیدن مسیرهایی است که پاسخ می‌تواند به آن‌ها منتهی شود. این دیدن نه دانستن آینده است و نه وعده پیش‌بینی دقیق آن. بیشتر شبیه نگاه کردن به جهتی است که یک کنش می‌تواند در آن ادامه پیدا کند.

انسان همیشه آینده را از دل گذشته می‌بین…

Read more

]]><![CDATA[فصل اول-بخش هشتم]]>https://www.wisdorise.ir/p/25dhttps://www.wisdorise.ir/p/25dFri, 27 Mar 2026 14:03:05 GMTاگر درنگ شکافی کوتاه میان رنج و پاسخ ایجاد می‌کند، آنچه این شکاف را نگه می‌دارد تاب آوردن است. درنگ بدون تاب آوردن به سرعت بسته می‌شود. پاسخ آشنا بازمی‌گردد و الگو همان مسیر همیشگی خود را ادامه می‌دهد. تاب آوردن نه برای حل کردن رنج است و نه برای طولانی کردن درد، بلکه برای آن است که فاصله‌ای که با درنگ گشوده شده پیش از بسته شدن کامل از میان نرود.

تاب آورد…

Read more

]]><![CDATA[رنج؛ از کاهش تا بازتولید]]>https://www.wisdorise.ir/p/3c4https://www.wisdorise.ir/p/3c4Thu, 26 Mar 2026 05:42:30 GMTدر این اپیزود گفت‌وگو با الهام رضا از تجربه‌ای آغاز می‌شود که برای بسیاری از انسان‌ها آشناست: تلاش برای فرار از رنج. پرسش اصلی این است که چرا انسان، حتی زمانی که از پیامدهای یک رفتار آگاه است، باز هم آن را تکرار می‌کند. از الکل و مواد گرفته تا پرخوری، اسکرول بی‌پایان در شبکه‌های اجتماعی، یا شکل‌های دیگر تسکین‌های فوری. مسئله تنها یک عادت یا ضعف فردی نیست، بلکه به سازوکاری عمیق‌تر در ذهن انسان مربوط می‌شود؛ سازوکاری که در آن انسان برای کاهش فوری رنج به میانبرهایی پناه می‌برد که اغلب خود به بازتولید همان رنج منتهی می‌شوند.

در ادامه، بحث به تفاوت میان کاهش رنج و بازفشانی رنج می‌رسد. بسیاری از رفتارهایی که در لحظه به نظر می‌رسد درد را کاهش می‌دهند، در واقع چرخه‌ای را شکل می‌دهند که همان درد را در زمانی دیگر و به شکلی تازه بازمی‌گرداند. انسان در این چرخه میان تسکین کوتاه‌مدت و پیامدهای بلندمدت در نوسان است. همین چرخه است که مفهوم «رنج، از فرونشانی تا بازفشانی» را به مسئله‌ای مرکزی در زندگی انسان مدرن تبدیل می‌کند.

بخش دیگری از گفت‌وگو به وضعیت انسان در جهان معاصر اختصاص دارد؛ جهانی که در آن وعده‌های خوشبختی، موفقیت و زندگی مطلوب به‌طور مداوم بازتولید می‌شوند. شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌ها و فرهنگ رقابت دائمی، تصویری از زندگی ارائه می‌کنند که در آن انسان مدام در حال مقایسه، تلاش برای موفقیت و جستجوی معنا است. اما همین فضا اغلب به جای کاهش رنج، احساس ناکافی بودن و فرسودگی را تشدید می‌کند.

در این مسیر، بحث به مسئله نیهیلیسم نیز می‌رسد. وقتی بسیاری از چارچوب‌های سنتی معنا تضعیف می‌شوند، انسان با نوعی خلأ مواجه می‌شود. در چنین شرایطی افراد ممکن است از یک دستگاه معنا‌ساز به دستگاهی دیگر پناه ببرند؛ از ایدئولوژی‌ها گرفته تا معنویت‌های جدید، از شبکه‌های اجتماعی تا شکل‌های مختلف تسکین فوری. این جابه‌جایی‌های پی‌درپی گاهی نه راهی برای حل مسئله، بلکه بخشی از همان چرخه بازتولید رنج است.

گفت‌وگو در نهایت به ایده‌ای بازمی‌گردد که در کارگاه رنج مطرح شده است. میان تجربه رنج و واکنشی که انسان به آن نشان می‌دهد فاصله‌ای وجود دارد که می‌تواند تعیین‌کننده باشد. مکث کردن، تاب آوردن در برابر رنج، و تلاش برای پیش‌بینی پیامدهای انتخاب‌ها می‌تواند راهی باشد برای دیدن چرخه‌ای که اغلب نادیده گرفته می‌شود. نه برای حذف کامل رنج، بلکه برای فهمیدن سازوکاری که آن را بارها و بارها در زندگی انسان بازتولید می‌کند.

کتاب‌های نام‌برده شده:

اپیزودهای مرتبط در پادکست ژرفا و دوجلدی نوروفلسفه:

سایر پادکست های مرتبط:

]]><![CDATA[سال خون و رقص]]>https://www.wisdorise.ir/p/bffhttps://www.wisdorise.ir/p/bffSun, 22 Mar 2026 10:10:12 GMTنویسنده: علی دلشاد تهرانی

نقاشی از شمیم آدین

زمانی که به پرتغال نقل مکان کردم با مفهوم سَئودآد آشنا شدم. اما قبل از آنکه این واژه را بفهمم، صدایش را شنیدم. در کافه‌های کوچک لیسبون، در کوچه‌های باریک و سنگ‌فرش‌شده، جایی که نور زرد چراغ‌ها روی دیوارهای قدیمی می‌لغزد، فادو نواخته می‌شد. صدایی که نه صرفا موسیقی بود و نه صرفا روایت. چیزی میان این دو، و فراتر از هر دو.

وقتی فادو آغاز می‌شد، چیزی درونم چنگ می‌زد. نه یک احساس مشخص، نه غم، نه شادی. چیزی عمیق‌تر، چیزی که انگار از جایی قدیمی‌تر از خودم می‌آمد. ملودی‌ها آرام بالا می‌آمدند، می‌لرزیدند، و بعد در صدای خواننده فرو می‌ریختند. و در همان لحظه، اشک‌ها بی‌اختیار جاری می‌شدند. بدون دلیل روشن، بدون روایت مشخص. انگار بدنم چیزی را می‌فهمید که ذهنم هنوز به آن نرسیده بود.

آن زمان فکر می‌کردم این تجربه متعلق به آن‌هاست. به دریاهایشان، به وداع‌های طولانی، به تاریخی که در صداها رسوب کرده است. فکر نمی‌کردم روزی همان حس، اما با شدتی خشن‌تر و بی‌واسطه‌تر، در درون خودم شکل بگیرد. نه در یک کافه، نه با موسیقی، بلکه در میان صداهایی که بدن را می‌شکافند.

آنچه این روزها در ایران جریان دارد، چیزی است که از بیرون اغلب به‌صورت تناقض دیده می‌شود. رقصیدن بر مزار، خندیدن در دل سوگ، پایکوبی در خیابان در همان لحظه‌ای که صدای انفجار هنوز در هوا باقی مانده است. اما از درون، این‌ها تناقض نیستند. این‌ها تنها راهی هستند که بدن برای از هم نپاشیدن پیدا می‌کند.

با هر موشک، فقط ساختمانی فرو نمی‌ریزد. چیزی درون من هم فرو می‌ریزد. نه به‌صورت استعاره، بلکه واقعی، فیزیکی. انگار حافظه ترک برمی‌دارد. انگار بخشی از گذشته، از صداها، از خنده‌ها، از لحظه‌هایی که دیگر هرگز تکرار نخواهند شد، از درون کنده می‌شود. هر انفجار فقط یک صدا نیست، بلکه شکافی است در زمان. قبل و بعد را از هم جدا می‌کند. تو دیگر همان آدم چند دقیقه قبل نیستی.

و وقتی نام‌ها می‌آیند، وقتی می‌فهمی کسانی که کشته شده‌اند «دیگری» نیستند، بلکه امتداد خودت هستند، مرگ از یک خبر خارج می‌شود. دیگر نمی‌گویی آن‌ها مردند. چیزی درونت خاموش می‌شود. انگار هر اسم، یک نقطه‌ی خاموشی درون بدن ایجاد می‌کند. یک قطع شدن ناگهانی. یک افت. یک خلأ که هیچ چیز بلافاصله آن را پر نمی‌کند.

در همان لحظه، یک حرکت متضاد هم شکل می‌گیرد. چیزی که اگر از بیرون دیده شود شاید بی‌رحم یا غیرقابل‌درک به نظر برسد. در دل همین سوگ، در دل همین از دست دادن، نوعی ایستادن به‌وجود می‌آید. نه از جنس امیدهای ساده، نه از جنس خوش‌بینی. چیزی سخت‌تر، خشن‌تر، که از دل همان مرگ تغذیه می‌کند. انگار هم‌زمان داری فرو می‌ریزی و خودت را نگه می‌داری. هم‌زمان عزاداری می‌کنی و حرکت می‌کنی. هم‌زمان چیزی را از دست می‌دهی و چیزی را در خودت سفت‌تر می‌کنی.

و در میان همین فروپاشی، چیزی قدیمی‌تر از همه‌چیز دوباره سر برمی‌آورد. نوروز. این کهن‌ترین ضربان زمان در زندگی ایرانیان، سال‌ها بود که برای جهان بیرون به حاشیه رفته بود، گویی در لایه‌های تاریخ دفن شده، در میان تقویم‌هایی که دیگر به آن توجهی نمی‌کردند. اما اکنون، نه از دل آرامش، بلکه از دل خاک و خون، دوباره جوانه زده است.

در میان آوار، در میان خانه‌هایی که دیگر دیوار ندارند، در میان صداهایی که هنوز در هوا می‌پیچند، مردمی هستند که جارو به دست می‌گیرند، گرد و غبار را کنار می‌زنند، خرید نوروز می‌کنند، سفره هفت‌سین می‌چینند، به دیدار یکدیگر می‌روند. شبکه‌های خبری با شگفتی از آن می‌گویند، از مردمی که زیر بار غم و ویرانی، هنوز به استقبال سال نو می‌روند. اما آنچه دیده نمی‌شود، این است که این فقط یک رسم نیست. این ایستادن در برابر فروپاشی است. این پافشاری بر زندگی است، آن هم در لحظه‌ای که مرگ از همیشه نزدیک‌تر است.

سال‌ها پیش واژه‌ای را در ادبیات خوانده بودیم که از کنارش گذشته بودیم بی‌آنکه بفهمیم. فکر می‌کردیم فقط نام یک سوگواری است، یک روایت، یک آیین. ما این واژه را خوانده بودیم، اما نفهمیده بودیم. چون فهمیدن آن نیاز به تجربه‌ای دارد که نمی‌شود از بیرون به آن رسید. اکنون دیگر فقط آن را نمی‌فهمیم، بلکه آن را زندگی می‌کنیم. در خیابان‌ها، در صداها، در بدن‌هایی که با وجود خستگی و سوگ هنوز حرکت می‌کنند.

این حس فقط سوگ نیست. جایی است که سوگ متوقف نمی‌شود، به حرکت تبدیل می‌شود. جایی که اشک به رقص می‌رسد و رقص به ایستادن. جایی که فقدان، به نیرویی برای ادامه دادن تبدیل می‌شود.

برای دیگران شاید این صحنه‌ها غیرقابل درک باشد. اما برای ما، این تناقض نیست. این همان سازوکاری است که اجازه می‌دهد هنوز ایستاده بمانیم.

نامش را از قبل داشته‌ایم. فقط زندگی اش نکرده بودیم: سووَشون1.

1

سووشون از ریشه‌ی «سوگ سیاوش» آمده است؛ آیینی که در ایران باستان برای سوگواری سیاوش، شاهزاده‌ای که بی‌گناه کشته شد، برگزار می‌شد. این سوگواری صرفا نشستن و گریستن نبود، بلکه با حرکت، با صدا، و با بدن همراه بود؛ با آیین‌هایی که در آن سوگ در سکون نمی‌ماند، بلکه در قالب جمعی و آیینی به جریان درمی‌آمد.

عده زیادی از دانشمندانی که دربارهٔ فرهنگ آسیای مرکزی مطالعه کرده‌اند، باور دارند که سیاوشان مراسم سال نو است. برخی حتی می‌اندیشند که سیاوشان عامل منحصربه‌فرد پدید آمدن جشن آغاز سال است. می‌دانیم که آئین‌های خدایان گیاهی می‌تواند به پدید آمدن جشن ثابتی در آغاز سال خورشیدی کمک کند، یا اصولاً آن را سبب شود، بهار تولد دوباره طبیعت است. اما در ایران مراسم نوروز از کهن‌ترین زمان هائی که تاریخ تقویم و تاریخ نجوم، یافته‌های باستان‌شناسی، وضعیت ساختمان هائی مثل تخت جمشید و قوی قریلگان قلعه حکایت می‌کند، بسیار دقیق و درست در نخستین روز فصل بهار گرفته می‌شود. اصولاً مراسمی که برای خدایان گیاهی گرفته می‌شده با آغاز سال نو هم‌زمان بوده‌است. در واقع این مراسم برای دعوت و تشویق نیروهای زایای طبیعت به زاد و ولد گرفته می‌شده‌است. به‌علاوه مراسم فروردگان (جشن‌ها و آئین هائی که سالانه برای مردگان گرفته می‌شد) در ایران همیشه پیش از نوروز انجام می‌شده‌است.

]]><![CDATA[فصل اول-بخش هفتم]]>https://www.wisdorise.ir/p/2e2https://www.wisdorise.ir/p/2e2Fri, 20 Mar 2026 14:02:34 GMTپس از دیدن الگو، نخستین چیزی که اهمیت پیدا می کند پاسخ تازه نیست، بلکه وقفه در پاسخ است. نه چون این وقفه رنج را حل می کند و نه چون راهی برای رهایی فراهم می آورد، بلکه چون تا وقتی پاسخ بی درنگ فعال می شود، خود الگو همچنان پنهان می ماند. رنج ظاهر می شود و مسیر آشنا بی آن که دیده شود به حرکت درمی آید. درنگ تنها از این جهت اهمیت دارد که این حرکت را برای لحظ…

Read more

]]><![CDATA[در باب اینفلوئنسرها ]]>https://www.wisdorise.ir/p/a2dhttps://www.wisdorise.ir/p/a2dSun, 15 Mar 2026 07:38:55 GMT

آنان که هیچ در درون ندارند، ناچارند بیرون را تزئین کنند.

و چون هیچ اندیشه‌ای از آنان نمی‌تراود، پوستِ خود را به نمایش می‌گذارند،

چون پوست آخرین معبدِ پوچ‌هاست.

آه، این واعظانِ حلقه‌ی نور و دوربین!

چقدر مشتاق‌اند دیده شوند، زیرا خود را نمی‌بینند.

آنان نمی‌زیند، بلکه در لحظه‌ها سکونت می‌کنند،

و هر لبخندشان مثل آگهیِ مرگِ یک اندیشه است.

هرچه درون تهی‌تر، ژست‌ها د…

Read more

]]><![CDATA[در باب شبکه‌های اجتماعی]]>https://www.wisdorise.ir/p/29ehttps://www.wisdorise.ir/p/29eMon, 23 Feb 2026 10:00:43 GMT

اینجا، هرکس فریاد می‌زند تا وجودش را بشنوند،

و هرچه بیشتر می‌گوید، کمتر هست.

آه، این میدان‌های مجازی خودنمایی!

جایی که سکوت ننگ است،

و پوچی پُست می‌شود.

در گذشته انسان خدایان را می‌پرستید،

امروز آینه‌ها را.

و هرکس که بیشتر از خود تصویر می‌سازد،

کمتر از خود چیزی دارد.

شبکه‌های اجتماعی، ای بازارِ بردگیِ مدرن،

که در آن هرکس زنجیر خود را “پروفایل” می‌نامد.

اینجا انسان…

Read more

]]><![CDATA[مسئله‌ی ایمان]]>https://www.wisdorise.ir/p/13ehttps://www.wisdorise.ir/p/13eSun, 22 Feb 2026 05:54:12 GMTدر این اپیزود گفت‌وگو از یک تفکیک آغاز می‌شود: تفاوت میان باور و ایمان. از این‌که باور چگونه در یک فرایند تدریجی شکل می‌گیرد، چگونه تقویت می‌شود و در چه نقطه‌ای به وضعیتی می‌رسد که امکان خطاپذیری در آن بسته می‌شود. همین نقطهٔ بسته شدن امکان نقد، جایی است که بحث به دگماتیسم می‌رسد؛ نه به‌عنوان یک برچسب، بلکه به‌عنوان یک سازوکار ذهنی و زیستی.

در ادامه، پرسش از این‌که آیا دگماتیسم فقط به دین مربوط است یا می‌تواند در هر دستگاه فکری شکل بگیرد، مسیر گفت‌وگو را به نسبت میان دین و ایدئولوژی می‌برد. این‌که این دو لزوما یکی نیستند، در کجا از هم جدا می‌شوند و در چه شرایطی یک نظام معنا‌ساز به ساختاری نسخه‌دهنده برای تمام ساحت‌های زندگی تبدیل می‌شود. در همین مسیر، نگاه ارائه‌شده به دین نه به‌عنوان مجموعه‌ای از احکام، بلکه به‌عنوان چارچوبی برای معنا دادن به زندگی، پیش‌بینی ناشناخته‌ها و نسبت برقرار کردن با رنج طرح می‌شود.

بحث سپس به خداباوری می‌رسد؛ نه برای اثبات یا رد آن، بلکه برای طرح این پرسش که نسبت انسان با امر قدسی چگونه سنجیده می‌شود و مرز میان تجربهٔ شخصی، ایمان و دستگاه ایدئولوژیک در کجاست. مسئله این‌جا محتوای یک باور نیست، بلکه امکان بازبینی و گشودگی آن است.

در بخش پایانی، گفت‌وگو با ارائه‌ی تعریفی از خرد بسته می‌شود؛ خرد به‌عنوان امکانی برای باز نگه داشتن منفذ خطاپذیری، فاصله گرفتن از قطعیت‌های نسخه‌دهنده و حرکت در جهانی که هیچ چارچوبی در آن مصون از بازنگری نیست.

کتاب‌های نام‌برده شده:

اپیزودهای مرتبط در پادکست ژرفا و دوجلدی نوروفلسفه:

ملاحظات:

  • در دقیقه ۲۷:۰۰ به اشتباه به جای اصطلاح Testability عبارت Testifiability گفته شده است. این مفهوم به معنی آزمون‌پذیری در علم اشاره دارد.

  • در این اپیزود از واژه «متافیزیک» استفاده کرده‌ام و در چند بخش نیز خودم را به اشتباه «آنتی‌متافیزیک» توصیف کرده‌ام. منظور من از این عبارت، مخالفت با متافیزیک فلسفی به معنای آکادمیک آن نیست. یعنی مخالفت با حوزه‌ای از فلسفه که به مطالعه مفاهیمی مانند ذهن، علیت، زمان، هویت، و ساختار جهان می‌پردازد.

منظور نقد و فاصله گرفتن از مدل‌های ماورائی و فراتجربی درباره ذهن، آگاهی، جهان، زندگی پس از مرگ، انرژی‌های کیهانی، یا هر نوع ادعای فرامغزی و غیرقابل تجربه مستقیم است که فراتر از فرایندهای شناخته‌شده زیستی و عصبی قرار می‌گیرند.

به همین دلیل، توصیف دقیق‌تر برای رویکرد من «پسامتافیزیکی» می‌باشد؛ یعنی رویکردی که در عین به رسمیت شناختن نقش تاریخی و فرهنگی متافیزیک، پیشنهاد می‌کند فهم ذهن و جهان بیش از پیش بر علوم شناختی، نوروساینس، تجربه انسانی، و مدل‌های طبیعی‌گرایانه استوار شود.

افراد نام برده شده:

افراد ذکر شده در این بخش، نه به قصد کسب اعتبار یا به دلایل مشابه، بلکه به منظور ارج‌گذاری به سخنان، تحقیقات و آثار علمی و ادبی آنان معرفی می‌شوند. هدف از این اقدام، فراهم آوردن فرصتی برای مخاطبان است تا ریشه و منبع اطلاعات را شناسایی کرده و از آن‌ها برای تحقیقات عمیق‌تر و گسترش دانش خود بهره‌برداری نمایند.

]]><![CDATA[در باب راهکارجویان]]>https://www.wisdorise.ir/p/7d2https://www.wisdorise.ir/p/7d2Sat, 21 Feb 2026 07:12:08 GMT

نسخه، نه از آن رو که شفا می دهد،

که از آن حیث که حس خوشایند برمی‌انگیزاند این‌قَدَر مطلوب است.

موعظه، نه چون میخ آهنین بر سنگ‌فرش ذهن‌های منجمد،

که از همرنگ شدن گله‌وار با جماعت نادان است که ره می‌برد.

پا مبنبری که فقط خاصه‌ی روضه‌خوان و کشیش نیست.

پامنبری‌های مدرن را ندیده‌ای؟

آنان که برای اساطیر انگیزشی و مداحان اهل‌ رِیْتْ، و گورو‌های اهل رِیْپْ، سینه چاک …

Read more

]]><![CDATA[فصل اول-بخش ششم]]>https://www.wisdorise.ir/p/d9fhttps://www.wisdorise.ir/p/d9fFri, 20 Feb 2026 05:45:45 GMTدر مواجهه با رنج، آنچه در عمل رخ می‌دهد انتخابی ساده میان چند امکان نیست، بلکه حرکت در میان الگوهایی است که در طول زمان در بدن، ذهن و رابطه رسوب کرده‌اند. این الگوها آگاهانه برگزیده نمی‌شوند. هرکدام پاسخی بوده‌اند که زمانی کار کرده است و همان کارکرد، آن‌ها را تثبیت کرده است. رنج ظاهر می‌شود و مسیر از پیش آشنا فعال می‌گردد.

گاهی این مسیر به خاموش‌کردن می‌…

Read more

]]><![CDATA[فصل اول-بخش پنجم]]>https://www.wisdorise.ir/p/704https://www.wisdorise.ir/p/704Fri, 20 Feb 2026 05:41:58 GMTپس از عبور از همه‌ی این مقیاس‌ها، الگو دوباره به همان جایی بازمی‌گردد که از ابتدا حضور داشت: انسان. نه به‌عنوان فردی جدا از جهان، بلکه به‌عنوان نقطه‌ای که بدن، ذهن، رابطه و زیست‌جهان در آن به هم می‌رسند. تغییر مقیاس چیزی به منطق اضافه نکرده است. فقط میدان آن را وسیع‌تر کرده است.

در هر سطح، همان فرایند تکرار شده است. رنج پدید آمده، پاسخی آن را فرو نشانده،…

Read more

]]><![CDATA[فصل اول-بخش چهارم]]>https://www.wisdorise.ir/p/c65https://www.wisdorise.ir/p/c65Fri, 20 Feb 2026 05:38:08 GMTآنچه تا این‌جا دیده شد می‌تواند این تصور را ایجاد کند که فرونشانی و بازفشانی رنج در محدوده‌ی بدن، رابطه، ایدئولوژی یا جنگ عمل می‌کند. اما الگو به این سطوح محدود نمی‌ماند. در مقیاسی گسترده‌تر، همان منطق به زیست‌جهان مشترک می‌رسد؛ جایی که دیگر نه یک فرد و نه یک جامعه، بلکه خودِ زمین میدان عمل می‌شود.

در این سطح، رنج از جنس ترس‌های بنیادین‌تری است؛ ترس از ک…

Read more

]]><![CDATA[فصل اول-بخش سوم]]>https://www.wisdorise.ir/p/5ebhttps://www.wisdorise.ir/p/5ebFri, 20 Feb 2026 05:33:54 GMTدر سطحی فراتر از عادت های روزمره، همان الگوی فرونشانی و بازفشانی در قالب دستگاه های معنا عمل می کند. اینجا دیگر با واکنش های پراکنده فردی روبه رو نیستیم، بلکه با روایت هایی مواجهیم که از آغاز با وعده کاهش رنج شکل گرفته اند. رنجِ مرگ، عدم قطعیت، بی عدالتی، ناامنی و ناتوانی در کنترل جهان نیازمند پاسخی بود که جهان را زیست پذیر کند. دین، متافیزیک و ایدئولوژ…

Read more

]]><![CDATA[فصل اول-بخش دوم]]>https://www.wisdorise.ir/p/98ahttps://www.wisdorise.ir/p/98aFri, 20 Feb 2026 05:31:08 GMTبخش قابل توجهی از فرونشانی رنج در زندگی روزمره نه در موقعیت های حاد، بلکه در رفتارهایی رخ می دهد که آن قدر عادی و تکرارشونده اند که دیگر دیده نمی شوند. این رفتارها با تصمیمی روشن آغاز نمی شوند و حتی به عنوان واکنش به رنج شناخته نمی شوند. بیشتر مسیرهایی هستند که فشار از آن ها عبور می کند.

اسکرول کردن در شبکه های اجتماعی اغلب نه برای جست وجوی چیزی مشخص، بل…

Read more

]]><![CDATA[فصل اول-بخش اول]]>https://www.wisdorise.ir/p/f2chttps://www.wisdorise.ir/p/f2cFri, 20 Feb 2026 05:30:01 GMTدر کتاب «واقعیت ذهنی»، به‌ویژه در بخش «تلخ و شیرین»، به چیستی رنج و نسبت آن با لذت از منظری عصب‌شناختی و فلسفی پرداخته‌ام. این متن ادامه‌ی آن مسیر نیست و قرار هم نیست همان مسئله را از نو تعریف کند. آنچه این‌جا اهمیت دارد خودِ رنج نیست، بلکه نحوه‌ی مواجهه با آن در زندگی روزمره است؛ این‌که وقتی رنج ظاهر می‌شود چه می‌کنیم، چگونه یک واکنش موقت به راهی قابل‌…

Read more

]]>